ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Σάββατο 25 Οχτώβρη
2014
Σαν χτες, πριν από 85 χρόνια, το 1929, ξέσπασε η διεθνής καπιταλιστική κρίση, η πρώτη
φάση της οποίας διήρκεσε μέχρι το 1933. Η κρίση αυτή που έμεινε στην ιστορία ως
το «Μεγάλο Κραχ» ή η «Μεγάλη Υφεση» («Great Depression») εκφράστηκε αρχικά με
μια ραγδαία πτώση αξιών στο χρηματιστήριο της Wall Street της Νέας Υόρκης, στις
19 Οκτώβρη 1929, για να εξαπλωθεί γρήγορα σε όλο τον κόσμο. Η κρίση αγκάλιασε
όλους τους τομείς της οικονομίας: Το χρηματοπιστωτικό σύστημα, τη βιομηχανία,
την αγροτική οικονομία, το εμπόριο και, βεβαίως, τις διεθνείς οικονομικές
σχέσεις. Η βιομηχανική παραγωγή στον καπιταλιστικό κόσμο μειώθηκε συνολικά κατά
38% (Γερμανία: -47%, ΗΠΑ: -46%, Ιταλία: -33%, Γαλλία: -31%, Βρετανία: -16,5%),
ενώ οι άνεργοι ξεπέρασαν τα 35 εκατομμύρια (ΗΠΑ: 16 εκατ., Γερμανία: 5,5 εκατ.,
Βρετανία: 3 εκατ., Ιαπωνία: 2,8 εκατ., Γαλλία: 2,3 εκατ.)
***
Στο έδαφος αυτής της οικονομικής κρίσης, που συγκλόνισε τον
καπιταλιστικό κόσμο, προβλήθηκε ως
διέξοδος η εφαρμογή των προτάσεων του Βρετανού οικονομολόγου Μ. Κέινς για
τόνωση της ζήτησης και εφαρμογή ενός προγράμματος κρατικών επενδύσεων κυρίως σε
έργα υποδομών, με στόχο να επιταχυνθεί η καπιταλιστική ανάκαμψη, αλλά και ως
μέθοδος για την αποφυγή της κρίσης στο μέλλον. Οι προτάσεις αυτές προβάλλονταν
αντιπαραθετικά με την εφαρμογή της περιοριστικής πολιτικής που ακολουθούνταν
από τις αστικές κυβερνήσεις μέχρι εκείνη την περίοδο. Οι προτάσεις του Μ. Κέινς
εμφανίζονταν ως η μαγική συνταγή που θα δώσει οριστική και καθοριστική λύση στο
πρόβλημα των οικονομικών κρίσεων του καπιταλισμού. Σε μεγάλη έκταση, αυτές οι
προτάσεις εφαρμόστηκαν από την κυβέρνηση
του Ρούσβελτ στις ΗΠΑ, στο πλαίσιο του λεγόμενου «New Deal» και σε ένα βαθμό
στη χιτλερική Γερμανία.
***
Οι οπαδοί του Κέινς, όμως, λογάριαζαν χωρίς τον ξενοδόχο. Και ξενοδόχος είναι ο
ίδιος ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής. Η
κρίση δεν οφείλεται απλώς σε κάποιο πρόβλημα αναλογιών της καπιταλιστικής
αγοράς ανάμεσα στο τι πουλιέται και τι μπορεί να αγοραστεί. Γι' αυτό και η
παρέμβαση του αστικού κράτους για την αύξηση της ζήτησης, μέσω αύξησης των
κρατικών επενδύσεων, δεν επαρκεί ούτε για να αποκαταστήσει την καπιταλιστική
οικονομία, ούτε για να αποτρέψει τις μελλοντικές κρίσεις. Το πρόβλημα της
καπιταλιστικής οικονομίας βρίσκεται στο ότι είναι παραγωγή με σκοπό το κέρδος
από την απλήρωτη δουλειά των εργαζομένων. Το πρόβλημα είναι ότι οι
κεφαλαιοκράτες λειτουργούν «αυθόρμητα», πάντα με κριτήριο το ποσοστό κέρδους
και τις διακυμάνσεις του. Δηλαδή, όχι
μόνο με κριτήριο αν κερδίζουν πολλά, αλλά αν το κέρδος τους τούς επιτρέπει να
ξεπεράσουν τους άλλους κεφαλαιοκράτες σε ένα φρενήρη ανταγωνισμό μεταξύ τους.
Σε μία παραγωγή, η οποία αποκτά ολοένα και περισσότερο κοινωνικό χαρακτήρα,
αυτοί που αποφασίζουν για τις τύχες της είναι οι μεγαλομέτοχοι των μεγάλων
επιχειρηματικών ομίλων. Πρόκειται για τη βασική αντίφαση του καπιταλισμού. Αυτή
η αντίφαση αποτελεί τη «μήτρα» φαινομένων όπως: Αναρχία στην παραγωγή, αντίθεση
ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση, αντίθεση ανάμεσα στην επιδίωξη του
μέγιστου κέρδους και το σχετικό περιορισμό της εκμεταλλευόμενης εργατικής
δύναμης (λόγω τεχνολογικής προόδου) κ.λπ. Η
όξυνση αυτών των αντιθέσεων - ανισορροπιών κατά τη φάση της ανόδου δημιουργεί,
μετά από κάποιο σημείο, ασφυκτικές για την καπιταλιστική κερδοφορία συνθήκες.
Σε αυτό το σημείο, το κεφάλαιο, σε όλες τις μορφές του (εμπορευματική,
παραγωγική, χρηματική), εμφανίζεται «παραφουσκωμένο», για να συνεχίζει να
λειτουργεί με επαρκές κέρδος.
